Azərbaycanda vergilər: biznes və fiziki şəxslər üçün ümumi baxış.

Azərbaycanın vergi sistemi strukturlaşdırılmışdır və Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Vergilərin inzibatçılığını Dövlət Vergi Xidməti həyata keçirir. Xarici investorlar, yerli sahibkarlar və Azərbaycanda işləyən fiziki şəxslər üçün əsas vergi növlərini başa düşmək qanunvericiliyə əməl etmək və düzgün maliyyə planlaşdırması aparmaq baxımından vacibdir.

Bu icmal Azərbaycanda tətbiq olunan əsas vergilər barədə qısa və aydın məlumat təqdim edir. Hər bir vergi növü ayrıca məqalədə daha ətraflı izah ediləcəkdir, lakin aşağıda hüquqşünas olmayan oxucular və sahibkarlar üçün ümumi izah verilmişdir.

Azərbaycanın vergi sistemi aşağıdakı əsas vergilərdən ibarətdir:

1. Fiziki şəxslərin gəlir vergisi
   Fiziki şəxslərin əldə etdiyi gəlirlərə, o cümlədən əmək haqqına, sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirə, dividend, faiz və digər gəlirlərə tətbiq olunur. Rezident və qeyri-rezident şəxslər gəlirin mənbəyindən asılı olaraq bu vergiyə cəlb oluna bilərlər.
2. Hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi
   Azərbaycanda fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər, o cümlədən qeydiyyatdan keçmiş şirkətlər və xarici şirkətlərin daimi nümayəndəlikləri, əldə etdikləri vergiyə cəlb olunan mənfəət üzrə mənfəət vergisi ödəyirlər.
3. Əlavə dəyər vergisi (ƏDV)
   ƏDV Azərbaycanda malların və xidmətlərin təqdim edilməsinə, habelə idxala tətbiq olunur. Qanunla müəyyən edilmiş dövriyyə həddini aşan müəssisələr ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçməlidirlər. Standart ƏDV dərəcəsi 18 faizdir.
4. Aksizlər
   Aksizlər müəyyən mallara, məsələn, alkoqollu içkilərə, tütün məmulatlarına, yanacağa və bəzi idxal olunan məhsullara tətbiq edilir. Adətən bu vergi istehsalçılar və ya idxalçılar tərəfindən ödənilir.
5. Hüquqi şəxslərin və fiziki şəxslərin əmlak vergisi
   Vergitutma obyektinə malik olan hüquqi və fiziki şəxslər əmlak vergisi ödəməlidirlər. Hesablanma əmlakın növü və dəyərindən asılıdır.
6. Hüquqi şəxslərin və fiziki şəxslərin torpaq vergisi
   Torpaq sahələrinin mülkiyyətçiləri və istifadəçiləri torpaq sahəsinin ölçüsünə, kateqoriyasına və yerləşdiyi əraziyə uyğun olaraq torpaq vergisi ödəyirlər.
7. Yol vergisi
   Yol vergisi əsasən yanacağa və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müəyyən nəqliyyat vasitələrinə tətbiq edilir.
8. Mədən vergisi
   Təbii sərvətlərin hasilatı ilə məşğul olan şəxslər mədən vergisi ödəyirlər. Dərəcələr hasil edilən faydalı qazıntının növündən asılıdır.
9. Sadələşdirilmiş vergi
   Sadələşdirilmiş vergi rejimi kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün nəzərdə tutulmuşdur və qanunla müəyyən edilmiş şərtlər daxilində mənfəət vergisi əvəzinə dövriyyə əsasında tətbiq olunur.

Azərbaycanda vergiləri başa düşmək niyə vacibdir.

Azərbaycana daxil olan xarici şirkətlər üçün vergi öhdəlikləri seçilmiş hüquqi formadan, fəaliyyət növündən, dövriyyə həcmindən və işçi heyətinin olub-olmamasından asılıdır. Düzgün aparılmayan vergi planlaşdırması cərimələrə, yoxlamalara və maliyyə risklərinə səbəb ola bilər.

Fiziki şəxslər üçün isə vergi rezidentliyi statusu və gəlirin mənbəyi əsas rol oynayır.

Sadalanan vergilərin hər biri üzrə ayrıca hesablanma qaydası, hesabatlıq və ödəniş müddətləri mövcuddur. Növbəti məqalələrdə hər bir vergi ayrıca izah ediləcək və aşağıdakı məsələlər əhatə olunacaq:

– kimlər vergi ödəyicisidir
– vergitutma obyekti nədir
– vergitutma bazası necə müəyyən edilir
– tətbiq olunan vergi dərəcələri
– hesabat və ödəniş müddətləri
– biznes və fiziki şəxslər üçün praktiki nümunələr

Əgər siz Azərbaycanda biznes qurmağı, investisiya yatırmağı və ya işləməyi planlaşdırırsınızsa, vergi sistemini başa düşmək hüquqi və maliyyə təhlükəsizliyiniz üçün vacib addımdır.